۱۷۰ پرسش مبتلابه در ارتباط با احکام روزه

 

 

بسم الله الرحمن الرحیم

 

دانستن احکام شرعی یکی از مسائل ضروری و از جمله واجبات زندگی ما مسلمانان است به همین دلیل تصمیم گرفتم در ادامه مطالب احکام شرعی مجموعه ی "احکام جامع روزه" مطابق با فتوای ده تن از مراجع عظام تقلید را تقدیم بینندگان وبلاگم بکنم.

 

قبل از مطالعه متن پرسش و پاسخ ها دانستن چند نکته ضروری است:

 

۱- برای درج این مطلب از نرم افزار "پرسش ها و پاسخ های دانشجویی" که توسط مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی تهیه شده استفاده کردیم اما برای ویرایش متن این مجموعه وقت زیادی صرف شده لذا انتظار می رود دوستان سایبری حق کپی رایت را رعایت کنند.

 

۲- در این مجموعه به بیش از ۱۷۰ پرسش مبتلابه در ارتباط با احکام روزه پاسخ داده شده است.

 

۳- در تنظیم این متن، نظر حضرت امام خمینی ـ قدس سرّه ـ به عنوان اوّلین فتوا آمده و فتاوای دیگر مراجع بزرگوار ـ که نامشان به ترتیب حروف الفبایی در ذیل می آید ـ پس از آن ذکر گردیده است.

 

حضرت آیت الله حاج شیخ محمد تقی بهجت ـ حضرت آیت الله حاج شیخ میرزا جواد تبریزی ـ حضرت آیت الله حاج سید علی حسینی خامنه ای ـ حضرت آیت الله حاج شیخ لطف الله صافی گلپایگانی ـ حضرت آیت الله حاج شیخ محمد فاضل لنکرانی ـ حضرت آیت الله حاج شیخ حسین نوری همدانی ـ حضرت آیت الله حاج شیخ ناصر مکارم شیرازی ـ حضرت آیت الله حاج شیخ حسین وحید خراسانی.

 

۴- در این متن تنها به ذکر اسامی مراجع بزرگوار به اختصار اکتفا شده است، لذا از ساحت آن بزرگوارن پوزش می طلبیم و از درگاه خداوند متعال برای ایشان، دوام عزت و سلامتی مسألت داریم.

 

۵- این مجموعه را از کتاب «احکام روزه» تألیف محقق گرانقدر حجة الاسلام سیّد مجتبی حسینی ـ زید عزّه ـ مطابق با جلد ۱۷ از مجموعه کتاب های پرسش ها و پاسخ های دانشجویی است اقتباس کردیم.

 

جایگاه روزه‏

 

فلسفه روزه‏

 

۱: درباره فواید و فلسفه روزه توضیح دهید؟

 

روزه داراى حکمت‏ ها و فوایدى است. مهم‏ ترین آنها عبارت است:

 

۱٫ روزه روح انسان را تلطیف، اراده او را قوى و غریزه ‏هایش را تعدیل مى ‏کند و به آدمى در مسیر تقوا و پرهیزگارى کمک مى‏ کند. «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا کُتِبَ عَلَیْکُمُ الصِّیامُ کَما کُتِبَ عَلَى الَّذِینَ مِنْ قَبْلِکُمْ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ»[۱] ۲٫ روزه براى برقرارى مساوات میان فقیر و غنى است تا مردم با چشیدن طعم گرسنگى، به یاد فقیران و محرومان بیفتند و حق آنان را ادا کنند.[۲] ۳٫ روزه آرام بخش دل‏ها است. « امام باقر علیه السلام مى ‏فرماید: «الصّیامُ وَ الْحَجُّ تَسْکینُ الْقُلُوبِ»[۳] ۴٫ روزه اثر بهداشتى و درمانى فراوان دارد و باعث سلامتى و تندرستى جسم مى‏گردد. رسول خدا صلى الله علیه و آله «صُومُوا تَصِحُّوا»؛ «روزه بگیرید تا سالم شوید». الکسى سوفورین (دانشمند روسى) روزه ‏دارى را طریق درمان بسیارى از بیمارى ‏ها- از جمله کم خونى، ضعف روده‏ ها، رماتیسم، نقرس، بیمارى ‏هاى چشم، مرض قند و بیمارى ‏هاى کلیه و کبد- مى ‏داند.[۴]

 

معناى رمضان‏

 

۲: رمضان به چه معنا است؟

 

«رمضان» در لغت از ماده «رمض»، به معناى شدّت گرما و تابش آفتاب بر سنگ و شن است. با توجه به اینکه ماه رمضان، ماه تحّمل شداید و عطش و گرسنگى است، به این عنوان، نام گرفته است.

 

این ماه، نهمین ماه سال در تقویم هجرى قمرى و یگانه ماهى است که نامش در قرآن آمده و یکى از نام‏ هاى خداوند است. از این‏رو در روایات، تصریح شده که کلمه «ماه» به «رمضان» اضافه گردد و به هیچ وجه، به تنهایى یاد نشود.

 

ماه رمضان بر همه ماه ‏ها برترى دارد؛ زیرا تمامى کتاب‏ هاى مهم آسمانى (مانند تورات، انجیل، زبور، صحف و قرآن) در این ماه نازل شده است.

 

شب قدر و شهادت حضرت على علیه السلام در این ماه قرار گرفته و شاید به جهت همین ویژگى‏ها است که این ماه براى روزه گرفتن، انتخاب شده است.[۵]

 

معناى روزه‏

 

۳: صوم (روزه) در لغت و اصطلاح به چه معنا است؟

 

«صوم» (روزه)، در لغت به معناى امساک و خوددارى از هر چیز است و در اصطلاح فقه عبارت است از:

 

«امساک و خوددارى از موارد هشت‏گانه «خوردن و آشامیدن، نزدیکى، استمنا، دروغ بستن بر خدا و پیغمبر و جانشینان او، رساندن غبار غلیظ به حلق، فرو بردن تمام سر در آب، باقى ماندن بر جنابت، حیض و نفاس تا اذان صبح، اماله کردن با چیز روان و قى کردن.»- از هنگام اذان صبح تا اذان مغرب- به قصد انجام دادن فرمان خداوند».

 

پیشینه روزه‏

 

۴: پیشینه روزه به چه زمانى بر مى ‏گردد؟

 

شواهد فراوانى در تاریخ به چشم مى ‏خورد که روزه، در میان یهود و مسیحیت و اقوام و ملت‏ هاى دیگر رایج بوده است. آنان به هنگام مواجهه با غم و اندوه و توبه و طلب خشنودى خداوند، روزه مى‏ گرفتند تا با این کار، در پیشگاه او اظهار عجز و تواضع نموده و به گناهان خود اعتراف کنند. از انجیل استفاده مى ‏شود که مسیح علیه السلام چهل شبانه روز، روزه داشته است.[۶] قرآن مجید به صراحت بیان مى‏ کند: این فریضه الهى، در امت ‏هاى پیشین نیز واجب بوده است.[۷]

 

مراتب روزه‏

 

۵: علماى اخلاق روزه را به روزه عوام، روزه خواص و روزه خواص الخواص درجه بندى کرده‏ اند، آیا این امر دلیل دینى دارد؟

 

آنچه علماى اخلاق فرموده ‏اند، برگرفته از مجموع روایاتى است که در این زمینه وجود دارد.

 

امام باقر علیه السلام درباره روزه «عوام» مى‏ فرماید: «روزه‏ دار هر کارى انجام دهد، براى روزه او زیانى ندارد؛ اگر از چهار کار خوددارى کند: خوردن، آشامیدن، آمیزش با زنان و فرو رفتن در آب».[۸]

 

امام صادق علیه السلام درباره روزه «خواص» مى ‏فرماید: «هرگاه روزه ‏دار بودى، باید گوش و چشم تو در برابر کارهاى حرام و همه اعضاى تو در برابر کارهاى زشت نیز روزه ‏دار باشد».[۹]

 

حضرت على علیه السلام درباره روزه «خواص الخواص» مى‏ فرماید: «روزه قلب و خوددارى از فکر گناه، برتر از روزه شکم و خوددارى از خوراک است».[۱۰]

 

روزه‏ هاى واجب‏

 

۶: روزه ‏هاى واجب کدام است؟

 

روزه‏ هاى واجب عبارت است از:

 

۱٫ روزه ماه رمضان ۲٫ روزه کفّاره ۳٫ روزه قضا ۴٫ روزه نذر و عهد و یمین ۵٫ روزه استیجارى ۶٫ روزه روز سوم اعتکاف ۷٫ روزه جایگزین قربانى در حج تمتع.[۱۱]

 

روزه ‏هاى حرام‏

 

۷٫ روزه ‏هاى حرام کدام است؟

 

روزه‏ هاى حرام (روزه ‏هایى که نباید گرفت)، عبارت است از: ۱٫ روزه عید قربان ۲٫ روزه عید فطر ۳٫ روزه ایام تشریق براى کسى که در منا است ۴٫ روزه یوم الشک (روزى که نمى ‏داند آخر شعبان است یا اول رمضان) به نیت ماه رمضان ۵٫ روزه سکوت ۶٫ روزه وصال (شب را نیز تا سحر روزه بگیرد) ۷٫ روزه مستحبى زن در جایى که با حق شوهر منافات داشته باشد ۸٫ روزه مستحبى فرزند در جایى که باعث آزار و اذیت پدر و مادر گردد ۹٫ روزه مریض و هر کس که روزه براى او ضرر دارد۱۰٫ روزه مسافر، به جز مواردى که استثنا شده است.[۱۲]

 

۸: روزه ‏هاى مستحبى کدام است؟

 

روزه تمام روزهاى سال- غیر از روزه ‏هاى حرام و مکروه- مستحب است؛ ولى براى برخى از روزها، بیشتر سفارش شده که عبارت است از: ۱٫ پنج شنبه اول و پنج شنبه آخر هر ماه ۲٫ چهار شنبه اول که بعد از روز دهم ماه است ۳٫ سیزدهم، چهاردهم و پانزدهم هر ماه ۴٫ تمام ماه رجب و شعبان یا بعضى از این دو ماه ۵٫ روز عید نوروز ۶٫ روز بیست و پنجم و بیست و نهم ذى قعده ۷٫ روز اول تا روز نهم ذى حجه ۸٫ عید سعید غدیر (هیجدهم ذى حجه) ۹٫ روز اول و سوم محرم ۱۰٫ میلاد مسعود پیغمبر اکرم صلى الله علیه و آله، (هفدهم ربیع الاول) ۱۱٫ روز مبعث حضرت رسول اکرم صلى الله علیه و آله، (بیست و هفتم رجب).[۱۳]

 

روزه‏ هاى مکروه‏

 

۹: روزه‏ هاى مکروه کدام است؟

 

روزه‏ هاى مکروه عبارت است از: ۱٫ روزه روز عاشورا ۲٫ روزه روز عرفه براى کسى که او را از خواندن دعا باز دارد ۳٫ روزه مستحبى میهمان بدون اجازه میزبان ۴٫ روزه مستحبى فرزند بدون اجازه پدر و مادر.[۱۴]

 

عفو شدگان روزه‏

 

۱۰: بر چه کسانى روزه واجب نیست؟

 

همه مراجع: بر چند دسته روزه واجب نیست: ۱٫ پیرمرد و پیرزنى که گرفتن روزه براى آنان مشقّت دارد ۲٫ زن باردارى که گرفتن روزه براى حمل یا خودش ضرر دارد ۳٫ زن شیر دهى که گرفتن روزه، براى بچه یا خودش ضرر دارد ۴٫ بیمارى که گرفتن روزه براى او ضرر دارد ۵٫ کسى که بیمارى دارد که زیاد تشنه مى‏شود و نمى ‏تواند تشنگى را تحمل کند۶٫ کسى که به سن بلوغ نرسیده است ۷٫ زنى که خون حیض و نفاس مى ‏بیند ۸٫ کسى که به مسافرت مى‏ رود و در جایى قصد اقامت ده روز نمى‏ کند ۹٫ کسى که به جهت ضعف بنیه، گرفتن روزه براى او مشقّت فراوان دارد و غیرقابل تحمل است۱۰٫ کسى که بى ‏هوش است و یا در کما به سر مى ‏برد ۱۱٫ دیوانگان.[۱۵]

 

نیت روزه‏

 

۱۱: نیت روزه چگونه است؟

 

همه مراجع: نیت «روزه»؛ یعنى، شخص تصمیم داشته باشد براى انجام دادن فرمان خداوند، از اذان صبح تا مغرب، کارى که روزه را باطل مى‏ کند، انجام ندهد و لازم نیست آن را از قلب خود بگذراند و یا بر زبان جارى کند.[۱۶]

 

۱۲: ابتدا و انتهاى نیت روزه به طور عادى چه زمانى است؟

 

همه مراجع: نیت براى روزه ماه رمضان و نذر معیّن، از اول شب تا اذان صبح و براى روزه غیر معین (مانند روزه قضا و نذر مطلق)، از اول شب تا ظهر روز بعد است. نیت روزه مستحبى، از اول شب شروع شده و تمام روز- تا موقعى که به اندازه نیت کردن به مغرب وقت مانده باشد- ادامه دارد.[۱۷]

 

تبصره. تعریف مغرب در پرسش‏هاى آینده در عنوان «وقت افطار» بیان شده است.

 

۱۳: شب، قصد گرفتن روزه داشتم، اما سحر بیدار نشدم تا نیّت کنم. نزدیک آفتاب از خواب بیدار شدم، آیا روزه‏ ام صحیح است؟

 

همه مراجع: اگر آنچه روزه را باطل مى ‏کند، انجام نداده ‏اید، روزه صحیح است.[۱۸]

 

نیت آخر شعبان‏

 

۱۴: نمى‏ دانم فردا اول ماه رمضان است یا آخر شعبان، آیا گرفتن روزه واجب است؟ به چه نیت روزه بگیرم؟

 

همه مراجع: خیر، گرفتن روزه آن روز واجب نیست؛ ولى اگر بخواهید روزه ‏بگیرید، نمى ‏توانید به نیت ماه رمضان بگیرید؛ بلکه باید به نیت ماه شعبان یا روزه قضا- اگر به ذمه دارید- و مانند آن روزه بگیرید و چنانچه بعد معلوم شود، ماه رمضان بوده، از رمضان محسوب مى ‏شود و اگر در اثناى روز بفهمید، باید فورى نیت خود را به روزه ماه رمضان برگردانید.[۱۹]

 

نیت ماه رمضان‏

 

۱۵: در ماه رمضان باید براى هر روز نیت کرد، یا اینکه یک نیت در اول ماه کافى است؟

 

همه مراجع: اگر شب اول ماه رمضان نیت کند که یک ماه را روزه بگیرد، کافى است؛ ولى بهتر است (احتیاط مستحب) در هر شب ماه رمضان، براى روزه فرداى آن نیز، نیت کند.[۲۰]

 

فراموشى نیت روزه‏

 

۱۶: اگر شب اول ماه رمضان، نیت روزه را فراموش کند و پیش از ظهر یادش بیاید، تکلیف روزه او چیست؟

 

همه مراجع (به جز تبریزى و وحید): اگر مبطلات روزه را مرتکب نشده، باید نیت کند و روزه‏ اش صحیح است و اگر یکى از آنها را مرتکب شده، روزه او باطل است؛ ولى [به احترام ماه رمضان‏] باید تا اذان مغرب، از کارى که روزه را باطل مى‏ کند، خوددارى و بعد از ماه رمضان، آن روز را قضا کند.[۲۱]

 

آیات عظام تبریزى و وحید: اگر مبطلات روزه را مرتکب نشده، باید نیت کند و روزه بگیرد و بنابر احتیاط واجب بعد از ماه رمضان نیز قضا نماید و اگر یکى از آنهارا مرتکب شده، روزه ‏اش باطل است؛ ولى [به احترام ماه رمضان‏] باید تا اذان مغرب از کارى که روزه را باطل مى ‏کند، خوددارى و بعد از ماه رمضان آن روز را قضا کند.[۲۲]

 

وقت سحرى‏

 

۱۷: کسى که در سحر تا پایان اذان غذا بخورد، روزه ‏اش چه حکمى دارد؟

 

همه مراجع: ملاک امساک براى روزه، طلوع فجر صادق است. پس اگر با شروع اذان، اطمینان به طلوع فجر پیدا کند، نباید چیزى بخورد و اگر لقمه ‏اى در دهان دارد، نباید فرو برد. امّا اگر اطمینان به دخول وقت ندارد، مى ‏تواند چیزى بخورد.[۲۳]

 

۱۸: اگر شخصى با اعتقاد به اینکه هنوز اذان صبح را نگفته‏ اند، مشغول سحرى شود، سپس متوجه گردد که وقت اذان صبح گذشته است؛ حکم روزه او چیست؟

 

همه مراجع (به جز بهجت): اگر بدون بررسى و تحقیق در طلوع فجر، مشغول سحرى شده، روزه ‏اش باطل است و باید قضا کند.[۲۴]

 

آیة اللَّه بهجت: اگر بدون بررسى و تحقیق در طلوع فجر، مشغول سحرى شده، بنابر احتیاط واجب روزه‏اش باطل است و باید قضا کند.[۲۵]

 

تبصره: فرد یاد شده با وجود اینکه روزه ‏اش باطل شده، حق ندارد افطار کند؛ بلکه باید تا شب از مفطرات امساک نماید.

 

شب‏هاى مهتابى‏

 

۱۹: خواندن نماز صبح، در لیالى مقمره (شب ‏هایى که سحر مهتاب است) چگونه است؟

 

همه مراجع (به جز امام): تفاوتى بین شب‏ هاى مهتابى و غیرمهتابى نیست و ملاک، یقین به طلوع فجر و دخول وقت نماز است.[۲۶]

 

امام: در شب‏ هاى مهتابى براى نماز صبح، باید مدتى صبر کنند تا روشنایى طلوع فجر احراز شود.[۲۷]

 

وقت افطار

 

۲۰: وقت افطار کردن روزه چه زمانى است؟

 

آیات عظام امام، خامنه‏ اى، فاضل، صافى و نورى: وقت افطار روزه مغرب است.

 

مغرب زمانى است که قرص خورشید در افق پنهان شود و بعد از مدتى سرخى طرف مشرق از بالاى سر انسان بگذرد.[۲۸]

 

آیة اللَّه بهجت: وقت افطار روزه مغرب است. مغرب زمانى است که‏ قرص خورشید در افق پنهان شود؛ ولى احتیاط مستحب آن است که مدتى صبر کند تا سرخى طرف مشرق از بین برود. [۲۹]

 

آیات عظام تبریزى، سیستانى، مکارم و وحید: وقت افطار روزه مغرب است.

 

مغرب زمانى است که قرص خورشید در افق پنهان شود و بنا بر احتیاط واجب باید مدتى صبر کند تا سرخى طرف مشرق از بالاى سر انسان بگذرد.[۳۰]

 

تبصره: براساس دیدگاه مشهور فقیهان بین غروب و مغرب تفاوت است.

 

غروب عبارت است از پنهان شدن قرص خورشید در افق. مغرب عبارت است از زمانى که سرخى طرف مشرق که بعد از غروب خورشید پیدا مى ‏شود، از بین برود.

 

فاصله زمانى بین غروب خورشید و مغرب به اختلاف فصل ‏هاى سال تفاوت مى‏کند؛ (تقریباً بین پانزده تا بیست دقیقه مى‏باشد).

 

۲۱٫ آیا با شروع اذان مغرب رادیو و تلویزیون، افطار روزه جایز است؟

 

همه مراجع (به جز بهجت): اگر یقین دارید با اذان رادیو و تلویزیون، وقت داخل شده، اشکال ندارد.[۳۱]

 

آیة اللَّه بهجت: به محض اینکه قرص خورشید در افق پنهان شود، افطار روزه جایز است؛ ولى احتیاط مستحب آن است که مدتى صبر کند تا سرخى طرف مشرق از بین برود.[۳۲]

 

تبصره. طبق فتواى حضرت آیة اللَّه بهجت افطار کردن روزه کمى پیش از اذان رادیو و تلویزیون نیز جایز است؛ زیرا اذان این رسانه مدتى (نزدیک بیست دقیقه) بعد از غروب خورشید است.

 

نماز هنگام افطار

 

۲۲: هنگام اذان مغرب، افطار کردن بهتر است، یا خواندن نماز مغرب و عشاء؟

 

همه مراجع: خواندن نماز مغرب و عشاء بهتر است؛ ولى اگر کسى منتظر او است یا بسیار گرسنه است که نمى ‏تواند نماز را با حضور قلب بخواند، افطار کردن بهتر است.[۳۳]

 

روزه در سفر

 

مسافرت در رمضان‏

 

۲۳: آیا مى ‏شود در ماه رمضان، براى فرار از روزه مسافرت کرد؟

 

همه مراجع (به جز سیستانى و مکارم): مسافرت کردن در ماه رمضان- هر چند به عنوان فرار از روزه باشد- اشکال ندارد؛ ولى این امر تا قبل از روز بیست و سوم مکروه است.[۳۴]

 

آیات عظام سیستانى و مکارم: مسافرت کردن در ماه رمضان- هر چند به عنوان فرار از روزه باشد- اشکال ندارد؛ ولى مکروه است.[۳۵]

 

مسافرت قبل از ظهر

 

۲۴: کسى که پیش از ظهر تصمیم به مسافرت دارد، تکلیف روزه او چه مى ‏شود؟

 

همه مراجع (به جز تبریزى و سیستانى): اگر پیش از ظهر مسافرت کند، روزه‏ اش باطل است؛ ولى قبل از آنکه به حد ترخّص برسد، نمى‏ تواند روزه را بخورد.[۳۶]

 

آیة اللَّه تبریزى: اگر از سر شب تصمیم بر سفر داشته و پیش از ظهر مسافرت کند، روزه ‏اش باطل است؛ ولى قبل از آنکه به حد ترخص برسد، نمى‏تواند روزه را بخورد و اگر پیش از ظهر تصمیم بر مسافرت گرفته، بنابر احتیاط واجب باید روزه بگیرد.[۳۷]

 

آیة اللَّه سیستانى: اگر پیش از ظهر مسافرت کند، بنابر احتیاط واجب باید روزه ‏اش را افطار کند؛ ولى قبل از آنکه به حد ترخص برسد، نمى‏ تواند روزه را بخورد.[۳۸]

 

قضاى روزه مسافر

 

۲۵: کسى که در ماه رمضان مسافرت کرده، آیا علاوه بر قضا، باید کفّاره هم بدهد؟

 

همه مراجع: خیر، تنها قضاى روزه‏ ها واجب است و کفّاره ندارد؛ ولى اگر قضاى روزه‏ ها را تا ماه رمضان سال بعد به تأخیر اندازد، به جهت تأخیر، باید براى هر روز، یک مد طعام کفّاره بدهد.[۳۹]

 

روزه در سفر

 

۲۶: آیا گرفتن روزه ‏هاى قضا، در سفر صحیح است؟

 

همه مراجع: خیر، جایز نیست.[۴۰]

 

نذر روزه‏

 

۲۷: کسى که در ماه رمضان در سفر است، آیا مى ‏تواند نذر کند روزه بگیرد؟

 

همه مراجع: خیر، جایز نیست. [۴۱]

 

۲۸: به بارگاه حضرت سید الشهدا علیه السلام مشرف شدم، آیا در آنجا مى ‏توانم نذر روزه کنم و روزه بگیرم؟

 

آیات عظام امام، تبریزى، صافى، فاضل، نورى و وحید: در مسافرت، نذر روزه جایز نیست.[۴۲]

 

آیات عظام بهجت، خامنه ‏اى و سیستانى: آرى، در مسافرت نذر روزه جایز و صحیح است.[۴۳]

 

آیة اللَّه مکارم: در مسافرت نذر روزه اشکال دارد و اگر نذر کرد، احتیاط واجب آن است که به نذر خود عمل کند.[۴۴]

 

۲۹: آیا مى ‏توانیم پیش از سفر در وطن خود، نذر کنیم که در سفر روزه مستحبى بگیریم؟

 

همه مراجع (به جز مکارم): آرى، این نذر صحیح است.[۴۵]

 

آیة اللَّه مکارم: اگر روزه را معین نکند، نمى ‏تواند در سفر روزه بگیرد.[۴۶]

 

نذر روزه در وطن‏

 

/ 0 نظر / 26 بازدید